Traject 3: Vortum-Mullem-Maashees

 ‘We ontwaken in de boerenhoeve van tante Trees in Vortum-Mullem met een voorzichtig zonnetje. Het ontbijt staat al klaar. Tante Trees vertelt ons aan het ontbijt dat Vortum-Mullem bekend is van oa. het metworstrennen tussen Sambeek en Vortum-Mullem.

Iedere carnavalsmaandag wordt deze paardenrace gehouden, waarbij Boxmeerse ‘jonggezellen’ – dit zijn mannen die geboren, getogen, woonachtig en ongehuwd zijn in het kerkdorp Boxmeer – strijden om de titel ‘Koning van de Metworst’, ter nagedachtenis aan een eeuwenoude historie over een edelmoedige daad. Volgens de overlevering was er in de 15e eeuw een Freule Aleida die tijdens haar wekelijkse rijtoer met haar koets van de weg raakte. Boxmeerse vruchtbaarheidsruiters schoten haar met hun paarden te hulp en hielpen haar weer op weg. Als dank voor hun hulp belastte de freule één van haar hoeves in Vortum-Mullem (de Belaste Hoeve) met een jaarlijkse schenking: een zeven ellen lange metworst, een wegge en een brood, twee vaten bier en een halve varkenskop. Vanaf dat moment zou er elk jaar een paardenrace gehouden worden om te bepalen wie de schenking in ontvangst mocht nemen. We moeten beslist met de carnaval een keertje komen kijken, het is echt heel bijzonder, volgens tante Trees.

We vertrekken bij onze eigen ‘privé-hoeve tante Trees’. Volgende keer belooft ze ons op metworst te trakteren. We maken ons op voor het laatste traject van onze mini-fietsvakantie. Op naar Maashees!

We fietsen naar Groeningen en komen langs de Groeningsche Bergen; de Vortumsche en Groeningsche Bergen (in de volksmond: ‘de Bergjes’) zijn kleine stuifzandruggen of rivierduinen, die al zijn ontstaan in de 2e ijstijd, zo’n 11.000 jaar geleden. Het zand was niet vruchtbaar, dus lieten boeren er bomen op groeien, ter beschutting, maar ook voor hakhout. Daardoor is er in de loop van de tijd een prachtig bosgebied ontstaan, met wel bomen van enkele honderden jaren oud.

Door naar Vierlingsbeek. Hier vertrekt een pontje naar het Limburgse Bergen, een eeuwenoude veerverbinding dat al rond 1300 in de vaart is genomen. Het zogenaamde veerrecht  was verbonden aan een boerderij aan de Vierlingsbeekse kant, het Veerhuis Beekerstaaij. Rond 1900 is het Veerhuis in bezit van de familie Van den Boogaard gekomen en sindsdien hebben de Van den Boogaards van generatie op generatie de veerdiensten verzorgd. Wij blijven in de Brabantse land.

Bij het Veerhuis Beekerstaaij is een verwijzing gemaakt richting het voormalige Kasteel ’t Oirtje. Vierlingsbeek had vroeger drie kastelen: het Oirtje, het Huis Macken en het Huis Hattert. Kasteel het Oirtje wordt voor het eerst genoemd in de jaren 1403 en 1404. Dan krijgt Udo de Boze namelijk het ‘versterkte huis ’t Oirtje’ van de Gelderse hertog in leen. Dat leengoed was behoorlijk uitgestrekt en omvatte het gehele kerspel, de parochie en het dorp Vierlingsbeek, inclusief de buurtschappen Houthezen (Holthees), Maasheze, Loen (Overloon), Grafft en Groeningen, zo lezen we op de borden. De bijzondere naam ‘’t Oirtje’ kan te maken hebben met het veerrecht dat het kasteel mogelijkerwijs heeft gehad. Het tarief voor de overtocht was rond 1400 een  ‘oortje’ (een kleine munteenheid). In de 17e eeuw wordt nog eenmaal gesproken van ‘restanten’ van het kasteel. Na die tijd hebben de bronnen het alleen nog maar over ‘het goed ’t Oirtje’. In het landschap zijn nog vaag de restanten van het kasteel te zien, maar je moet wel een rijke fantasie hebben om te bepalen wat het ooit kan zijn geweest.

We besluiten het dorp Vierlingsbeek in te fietsen voor een lunch. In het centrum staat het schattige ‘Koningskerkje’, een voormalige Hervormde Kerk. De deur staat open en we gluren even naar binnen. Het sfeervol ingericht kerkje is tegenwoordig in gebruik voor culturele activiteiten en als trouwlocatie.

Na de lunch fietsen we richting Maashees, via Holthees en ’t Smakt. Holthees is ontstaan rondom een middeleeuwse kapel die voor het eerst wordt genoemd in 1359. In 1464 wordt deze al beschreven als "Capella ten Hout, parochie de Vierlinxbeke". In 1520 heet de kapel "capella in hole heze". De devotie van Onze Lieve Vrouw van de Zeven Smarten vindt eveneens reeds zijn oorsprong in de 15e eeuw. We nemen een kijkje in de Mariakapel en het Onze Lieve Vrouwe Parkje, gelegen naast het kerkje.

In vroegere tijden blijkt Holthees ook een belangrijk militair steunpunt te zijn geweest voor de verdediging van het Land van Cuijk. In Holthees treffen we het voormalige kasteel Macken aan; een oude landbouwschuur met speklagen met ervoor een heel oude tamme kastanje, is alles wat er nu nog te zien is. Oorspronkelijk was dit kasteel een grote boerenhoeve dat vermoedelijk rond 1500 is omgebouwd tot een kasteel. In de 18e eeuw telde het kasteel zeker 25 kamers met een grote voorhof en koetshuis. De Beekerstaaij behoorde in vroegere tijden ook tot kasteel Macken, dat in 1806 is gesloopt. De oorspronkelijke stenen palen met leeuwen van het toegangshek van het kasteel staan nu bij het veerhuis.

We fietsen verder naar het zuiden en komen langs het Pelgrimshuis Café Restaurant ’t Smakt aan de St. Jozeflaan. Het Pelgrimshuis en de Smakter Kapel die hier zijn gelegen, duiden op een rijk bedevaartsverleden. We besluiten in het Pelgrimshuis een kopje koffie te nuttigen. Van de uitbaatster vernemen we dat in 1699 is begonnen met de bouw van de kapel. De Smakter kapel is voorgekomen uit een schuurkerk, die in die tijd werd gebruikt door aanhangers van het verboden Katholicisme. Smakt is in drie eeuwen uitgegroeid tot een kleine bedevaartplaats die haar oorsprong vindt in de verering van de St. Jozef. Vooral rondom 19 maart, het feest van St. Jozef, trekken duizenden mensen van heinde en verre naar de kapel. St. Jozef staat, volgens deze gelovigen, oa. ouders bij om de moeilijke taak van de opvoeding goed te volbrengen. ‘Ach’, zegt ze gekscherend, ‘het is maar waar je in gelooft, maar er zal best een kern van waarheid in zitten’. 

We fietsen door richting Maashees, hier eindigt het nieuwe fietspad dat onlangs is aangelegd door de gemeente Boxmeer. We besluiten nog even richting Landgoed Geijsteren te fietsen, op aanraden van de uitbater van het Pelgrimshuis. Dit landgoed (700 ha) bestaat uit lanen, bossen met mooie vennen en diverse boerderijen. Het Kasteel Geijsteren werd in de oorlog verwoest.

Ons eindpunt van de dag ligt in Overloon, alwaar we overnachten. Morgen brengen we nog een bezoek aan het vernieuwde Liberty Park in Overloon en daarna verruilen we het Brabantse land weer voor het Friese Drachten.